Okolicznościowe wystąpienie
wygłoszone na obchodach 25-lecia działalności
Stowarzyszenia Rodzin Powstańców Wielkopolskich
w Środzie Wielkopolskiej.
Ćwierćwiecze, które minęło dla Społecznego Komitetu Rodzin Powstańców Wielkopolskich, a później dla Stowarzyszenia Rodzin Powstańców Wielkopolskich w Środzie Wielkopolskiej było czasem poświęconym wskrzeszaniu i utrwalaniu pamięci o Powstaniu Wielkopolskim 1918/1919.
Jak wyglądały przed 25-cioma latami miejsca pamięci można przypomnieć sobie oglądając fotografie w sprezentowanym Państwu Kalendarium - te ziemne mogiły obrośnięte bluszczem lub różnego rodzaju rozchodnikami, każda inna. Na pewno nie przypominały kwatery wojskowej, nie utrzymany w ładzie pomnik i zapuszczona zbiorowa mogiła pomordowanych 17 września i 20 października 1939 r.
Wszystko dzięki zaangażowaniu ludzi związanych z grobami Powstańców i ogromnej pomocy kolejno zmieniających się władz lokalnych uległo zmianie. Kwatera Powstańców przybrała wygląd pochówku wojskowych z prawidłowo oznakowanymi tabliczkami co do personaliów, przynależności do średzkich kompanii. To jest najważniejsze, bo w ten sposób udało się zachować indywidualną pamięć o tych którzy w tym miejscu spoczywają. Na kwaterze wśród swoich spoczywają ich dowódcy: ekshumowany niedawno z Londynu dowódca 1 kompanii średzkiej Alfred Milewski, dowódca 2 kompani średzkiej Antoni Pośpieszalski. Dowódca 3 kompani średzkiej kompanii Nikodem Dykczak spoczywa na cmentarzu przykościelnym w Borku . Mimo usilnych poszukiwań brakuje nam danych gdzie spoczywa śp. Stanisław Borysiak dowódca 1 kompanii średzkiej batalionu średzkiego. Szukamy, może się uda. Na dzisiejszych uroczystościach towarzyszy nam replika sztandaru bojowego 1 kompanii średzkiej ufundowana przez Kurkowe Bractwo Strzelekie ze Środy Wielkopolskiej w 2008 r z okazji 90-tej rocznicy wybuchu Powstania Wielkopolskiego.
Pozostałe miejsca pochówku średzkich Powstańców i Hallerczyków są zachowane i w widoczny sposób oznakowane. Bo przecież to nie tylko piękna Kwatera, pojedyncze groby na średzkim cmentarzu parafialnym ale na wszystkich cmentarzach w powiecie średzkim i na cmentarzach w Poznaniu. Oznakowane zostały groby średzkich Powstańców na cmentarzu w Nekli, Lutogniewie k/ Krotoszyna, Wałbrzychu, Kole, Kórniku, Obornikach Śląskich, Mchach, Śremie, Gułtowach, Wenecji k/Żnina, Pniewach, Gliwicach, Sopocie i w Orchowie k/ Słupcy. W 2021 roku Prezydent Gdyni Wojciech Szczurek odsłonił pięknie zatytułowaną tablicę „Walczyli o niepodległą Polskę, budowali Gdynię, spoczywają na tym cmentarzu – Powstańcy Wielkopolscy„ Wśród ponad czterdziestu nazwisk czworo to średzianie.
To jest największa rzecz, która dotąd wykonano dla zachowania pamięci. W polskiej tradycji groby są dla potomnych największym skarbem. Bo czy ktoś wierzy w Boga czy nie to każdego 1 listopada idzie sam lub z dziećmi na grób, zapala światełko, wspomina.
Z roku na rok ta piękna tradycja prezentuje się pięknie , wzrusza obecnych, a przede wszystkim każe pamiętać. Jestem dumna z postawy Średzian, którzy od wielu już lat licznie odwiedzają to miejsce pamięci.
Miejscem szczególnym w naszym mieście jest odsłonięty w 2018 r przed gmachem Liceum Ogólnokształcącym na Skwerze noszącym nazwę Powstańców Wielkopolskich pomnik i jak głosi na nim napis „Powstańcom Wielkopolskim ziemi średzkiej – chwała”. Stoi on na wieczną pamięć!
Zwieńczeniem tych 25 lat pracy na rzecz kontynuowania pamięci o Powstaniu Wielkopolskim nie tylko dla Środy Wielkopolskiej ale dla Polski było ustanowienie przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej Andrzeja Dudę dnia 27 grudnia Narodowym Dniem Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego 1918/1919.
Proszę Państwa!
Nie wiem ile bylibyśmy wstania dokonać sami gdyby nie ogromna pomoc ludzi, którzy uznali nasze propozycje za słuszne, celowe i mające wpływ na zachowanie wśród średzian pamięci o Powstaniu Wielkopolskim. Wszystkim za każde dobre słowo i wsparcie w naszych działaniach w imieniu Stowarzyszenia Rodzin Powstańców Wielkopolskich w Środzie Wielkopolskiej serdeczne dziękuję.
Prezes
Stowarzyszenia Rodzin
Powstańców Wielkopolskich
w Środzie Wielkopolskiej
- Maria Mielcarzewicz -