Pani Mario.
Przybyliśmy dzisiaj tutaj, aby uczestniczyć w Pani ostatniej drodze na Ziemi Średzkiej, Przybyła Pani na nią w1945 roku po zakończeniu działań wojennych z Ostrowca Świętokrzyskiego, wraz z rodziną która uciekła przed hitlerowskim najeźdźcą w 1939 roku do Generalnej Guberni. Tę średzką ziemię Pani pokochała i na niej spędziła długie pracowite życie pracując w Centralnej Stacji Doświadczalnej w Słupi Wielkiej, Banku Spółdzielczym, Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Rolniczej Spółdzielni Ogrodniczo- Pszczelarskiej w Środzie Wielkopolskiej.
Wychowywała się Pani w domu gdzie pielęgnowano pamięć o powstańcach wielkopolskich ponieważ Pani ojciec Stanisław Machajewski walczył w tym Powstaniu w 3 Kompanii Średzkiej, a sztandar 1 Ochotniczej Kompani Średzkiej była przechowywany w Pani domu rodzinnym. Dlatego nikogo kto znał historię Pani rodziny nie zdziwiło, że była Pani jedną inicjatorów utworzenia Społecznego Komitetu Rodzin Powstańców Wielkopolskich w Środzie Wielkopolskiej. Powstał on 20 listopada 1997 roku, a Pani została wybrana członkiem Zarządu z pełną głową pomysłów, jak zachować pamięć o Powstaniu Wielkopolskim i ich uczestnikach. Pierwszym zadaniem, które postawił sobie Zarząd była renowacja Kwatery Powstańców Wielkopolskich, która trwała wiele lat ze względu na wielki rozmiar zadań: odrestaurowano mur otaczający kwaterę, wykonano krzyże i nagrobki z granitu i założono nowe tabliczki imienne, postawiono nowy pomnik gdzie na frontowej stronie zachowano napis z 1935 roku „Dla Ciebie Polsko i dla Twej Chwały” na którym tak bardzo Pani zależało, dokonano renowacji zbiorowej mogiły pomordowanych przez hitlerowców 17 września i 20 października, a w roku 2020 przy krzyżu spoczęły sprowadzone z Anglii prochy Alfreda Milewskiego dowódcy 1 Ochotniczej Kompani Średzkiej i jego małżonki. Te wszystkie działania sprawiły, że Kwatera Powstańców Wielkopolskich uważana jest za jedną z piękniejszych o czym świadczą wypowiedzi odwiedzających tę kwaterę mieszkańców z całej Polski.
Drugim dużym przedsięwzięciem, którym Pani kierowała były obchody 100-lecia wybuchu Powstania Wielkopolskiego w ramach których: odsłonięto Pomnik Powstańców Wielkopolskich 1918/1919, zorganizowano wystawę w Galerii Miejskiej, wykonano mural na budynku przy pomniku Jana Henryka Dąbrowskiego, a także odbyło się plenerowe przedstawienie na Starym Rynku „Jak powstała 1 Ochotnicza Kompania Średzka”.
W dniu 26 sierpnia 2005 roku została Pani wybrana Przewodniczącą Społecznego Komitetu Rodzin Powstańców Wielkopolskich.
27 grudnia 2005 roku odsłonięto pierwsze trzy tablice na których umieszczono imiona i nazwiska powstańców wielkopolskich z powiatu średzkiego. Dziś dzięki Pani determinacji jest tych tablic 8 i 1116 nazwisk uczestników powstania z terenu naszego powiatu.
W 90 rocznicę wybuchu Powstania Wielkopolskiego wykonano replikę sztandaru 1 Ochotniczej Kompanii Średzkiej, który dziś uczestniczy w ostatniej Pani drodze na ziemi średzkiej.
W roku 2011 odsłonięto tablicę pamiątkową na budynku probostwa upamiętniającą powołanie w dniu 27 grudnia 1918 roku sztabu wojskowego 1 Ochotniczej Kompani Średzkiej.
W roku 2012 przekształcono Społeczny Komitet Rodzin Powstańców Wielkopolskich w Stowarzyszenie Rodzin Powstańców Wielkopolskich, które w roku 2015 zostało wpisane do organizacji pożytku publicznego. Dla każdego jest oczywiste, że Prezesem nowego Stowarzyszenia została Pani.
W celu upamiętnienia uczestników Powstania Wielkopolskiego nie spoczywających na Kwaterze Powstańców oznakowano ich groby stylizowanym Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym z napisem „Tu spoczywa Powstaniec Wielkopolski”. Dziś takich grobów na terenie całej Polski jest ponad 200.
W roku 2012 skwer przed Liceum Ogólnokształcącym w Środzie Wielkopolskiej otrzymał nazwę Skwer Powstańców Wielkopolskich natomiast rondo u zbiegu ulic 27 grudnia, Karola Marcinowskiego i Brodowskiej w roku 2016 otrzymało nazwę Rondo Powstańców Wielkopolskich.
Propagowała Pani akcję wywieś flagę dzięki której każdego roku na wielu budynkach w dniu 27 grudnia są one wywieszone co przypomina mieszkańcom o historycznej dacie dla naszego miasta, powiatu województwa i kraju. W tym dniu od 27 lat spotykają się Średzianie na mszy świętej, a następnie na Kwaterze Powstańców Wielkopolskich.
Dzięki Pani staraniom wydano wiele publikacji związanych z udziałem Średzian w Powstaniu Wielkopolskim, a od 2019 roku Stowarzyszenie rozpoczęło wydawać Zeszyty Średzkie poświęcone Powstaniu Wielkopolskiemu i jego uczestnikom. Napisała Pani także na ten temat wiele artykułów. Zorganizowała Pani wiele konkursów wśród młodzieży szkolnej dotyczącej Powstania. To wszystko przyczynia się do zachowania pamięci o Powstaniu Wielkopolskim i ich uczestnikach nie tylko wśród Średzian.
Za pracę zawodową i działalność społeczną została Pani odznaczona: dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Złotą Odznaką Honorową Wierni Tradycji, Złotą odznaką PTTK, Srebrnym Medalem Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej, Orderem Oficerskim Polski Czarny Krzyż, a także otrzymała Pani tytuł Ambasadora Powiatu Średzkiego. Pani Maria była członkiem Zarządu Głównego Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/919.
Dziękujemy Pani Prezes za tak ogromny wkład pracy przez 27 lat i zapewniamy, że działania te będziemy kontynuować, aby pamięć o Powstaniu Wielkopolskim i jej uczestnikach nie zaginęła.
Niech Pani spoczywa w pokoju.
Rodzinie zmarłej Stowarzyszenia Rodzin Powstańców Wielkopolskich składają wyrazy współczucia.
